Groningen als ideale plek voor sociaal-economische experimenten

IMG_1210_20140829-16.45

29 sep Groningen als ideale plek voor sociaal-economische experimenten

De tijd van plannen is voorbij.

MIESGroBlogs #2: Frans Kerver, Ronald Mulder, Wieke Paulusma, Lykle de Vries, Jan Willem Wennekes – initiatiefnemers MIES – Maatschappij voor Innovatie van Economie en Samenleving.

De verzorgingsstaat die we sinds de tweede wereldoorlog hebben opgebouwd, is een complex en fijnregelig systeem dat moeilijk te veranderen is. De veranderingen die we zien, hebben vaak de vorm van het afschaffen of versoberen van bepaalde regels. Daar komt bij dat er vaak weerstand ontstaat, en daarom worden compenserende of reparerende regelingen opgesteld. Hierdoor neemt de complexiteit van het systeem uiteindelijk alleen maar toe.

Tegelijkertijd is er brede consensus dat het anders moet. De sociale zekerheid is gemaakt voor de jaren 50, 60 en 70 van de vorige eeuw, toen de wereld een stabieler en beter voorspelbaar was dan nu. Het kerngezin met kostwinner, de baan voor onbepaalde tijd, een gestage economische groei, een ongestoorde pensioenopbouw waren de norm. We dachten dat een “centraal planbureau” een zinvol instituut was. We dachten dat we een huis konden timmeren waar we voor altijd in zouden kunnen blijven wonen.

De tijd van de blauwdrukken en de vijfjarenplannen is voorbij. Over de maakbare samenleving wordt alleen nog maar smalend gesproken. Dat betekent niet dat de huidige vorm van de maatschappij een natuurlijke orde is, of de onvermijdelijke uitkomst van processen waar we geen invloed op hebben. Integendeel: we ontdekken steeds meer dat we zelf wel een rol kunnen spelen in (grote) veranderingen. We kunnen wel degelijk de wereld veranderen en verbeteren. En dat doen we ook voortdurend, alleen niet vanachter de tekentafel.

Aan de slag gaan en kijken wat werkt

De nieuwe manier om de wereld te verbeteren, is volgens ons: aan de slag gaan, kijken wat goed uitpakt en daarop verder bouwen. In plaats van ons (alleen) te baseren op theorie en modellen, gaan we dingen uitproberen. Niet vanuit vaste overtuigingen, veronderstellingen en aannames, maar in de praktijk uitproberen of iets werkt. Niet in een achterkamertje het systeem uitdenken en vervolgens invoeren. De wereld is zo complex geworden dat niemand op papier kan bedenken hoe het in de praktijk zal werken. De wereld zelf is het beste model: als het buiten werkt, dan hebben we er wat aan.

In het bedrijfsleven heet dit lean, of scrum, of effectuation. In het publieke domein kunnen we deze werkwijze overnemen. Klein beginnen, experimenteren, blijven verbeteren en als er dan iets staat dat goed werkt, kun je het gaan klonen of opschalen. Zo zijn de broodfondsen ontstaan, en de energiecoöperaties, en de buurtzorg. Er is inmiddels zelfs een naam voor deze werkwijze: social innovation laboratories, of kortweg social labs.

Sociaal-economische experimenten zijn broodnodig

Het sociaal-economische domein is niet het makkelijkste om in te experimenteren. Er zijn veel regels en instituties. De sociale zekerheid, bijvoorbeeld, is een systeem van rechten en plichten die vastliggen in wetten. En wetten gelden voor iedereen. Gelijke behandeling in gelijke gevallen. Maar juist hier is volgens ons grote behoefte aan experimenten. Het huidige systeem werkt prima als het overgrote deel van de mensen het overgrote deel van hun leven een baan heeft. Maar de vergrijzing, het toenemende aandeel zzp’ers, de robotisering en “algoritmisering” van steeds meer arbeid, en niet te vergeten de aanhoudend lage economische groei zorgen ervoor dat dit uitgangspunt in hoog tempo afbrokkelt. De factor “arbeid”, die vrijwel alle belastingen en premies op moet brengen, dreigt door zijn hoeven te zakken.

Op papier zijn er allerlei alternatieven: de belastingdruk verschuiven van arbeid naar iets anders (consumptie, verbruik van grondstoffen, vervuiling, winst, toegevoegde waarde), een onvoorwaardelijk basisinkomen (in allerlei varianten), een herverkaveling van publieke en private taken (de participatiesamenleving), het invoeren van parallelle valuta, vormen van sociale dienstplicht en ga zo maar door. Maar het is natuurlijk volstrekt ondenkbaar dat een van deze ideeën, of een combinatie ervan, van de ene op de andere dag op nationaal of zelfs Europees niveau ingevoerd zal worden. Er moet eerst op kleine schaal ervaring worden opgedaan, bewijsmateriaal verzameld, kaf van koren worden gescheiden. Kortom, er moet geëxperimenteerd worden. Zonder onderzoek geen resultaat, en zonder resultaat geen goede beslissingen over onze toekomst.

IMG_1212_20140829-16.47

Groningen kan het Social Lab van Europa worden

Er zijn een paar goede redenen om juist in Groningen een aantal van deze experimenten op te zetten. Allereerst is er in de randvoorwaardelijke sfeer aan alle voorwaarden voldaan: voldoende schaal, voldoende diversiteit, voldoende onderzoekscapaciteit en een gunstig, innovatievriendelijk, politiek klimaat. En voor de verandering is ligging in Nederland in dit geval een voordeel: in de periferie kun je wat makkelijker je eigen gang gaan.

In de tweede plaats is de nood hier hoger. Je zou zelfs kunnen zeggen: het oude systeem heeft hier nooit goed gewerkt. De werkloosheid ligt in de provincie altijd een flink eind boven het landelijk gemiddelde en we scoren ook slecht op andere indicatoren (gemiddeld inkomen, aantal armen, aantal dak- en thuislozen, om er maar een paar te noemen).

En in de derde plaats is er veel te winnen. Niet alleen bij de uitkomsten, maar vooral bij het experimenteren zelf. Sociale innovatie is een kennisgebied waarvoor wereldwijd een grote markt bestaat. Groningen kan zich op de kaart zetten als het Social Lab van op z’n minst Nederland en misschien zelfs Europa. De plek waar de samenleving van de toekomst onderzocht wordt en kan ontstaan. En waarom ook niet?

 

Wat vindt u? Is er ruimte voor en behoefte aan sociale experimenten in Groningen? Twitter uw reactie met #GroBlogs. Zie ook het MIES twitteraccount.

De foto’s zijn door MIES genomen op de publieksbijeenkomst basisinkomen, georganiseerd op Noorderzon afgelopen zomer. Tijdens Let’s Gro krijgt dit een vervolg in een expert meeting.

Volgende week in de GroBlogs betoogt student-raadslid Koen Castelein dat Groningen met 200.000 inwoners een grote stad wordt en zich daarnaar moet gaan gedragen.

1Reactie
  • GroBlogs : Urban.Gro.Lab
    Geplaatst op 09:30h, 06 oktober

    […] 29 september: Maatschappij voor Innovatie van Economie en Samenleving. Initiatiefnemers Frans Kerver, Ronald Mulder, Wieke Paulusma, Lykle de Vries en Jan Willem Wennekes betogen de kansen van Groningen als sociaal-economische proeftuin. Website. Twitter. […]